Τεχνητή νοημοσύνη στην Τροχαία: Οι «φωτογραφικοί» διαγωνισμοί και τα λάθη του 90%

Οδηγείτε ήρεμα επιστρέφοντας από τη δουλειά, φορώντας κανονικά τη ζώνη σας. Λίγες μέρες μετά, ανοίγετε το mail σας και αντικρίζετε ένα τσουχτερό πρόστιμο 350 ευρώ. Ο λόγος; Μια υπερσύγχρονη, «έξυπνη» κάμερα αποφάσισε ότι παρανομείτε. Όταν διαμαρτύρεστε, η απάντηση κρύβεται σε μια απίστευτη λεπτομέρεια: το μαύρο σας πουλόβερ μπέρδεψε τον αλγόριθμο.

Αυτό το σκηνικό δεν επιστημονική φαντασία. Είναι η νέα, προβληματική πραγματικότητα στους ελληνικούς δρόμους, την ώρα που το μεγαλεπίβολο κυβερνητικό σχέδιο για το «Ενιαίο Εθνικό Σύστημα Ψηφιακής Καταγραφής & Διαχείρισης Ελέγχων & Προστίμων Τροχαίας» δέχεται το ένα πλήγμα μετά το άλλο. Η πολυδιαφημισμένη είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στην οδική ασφάλεια οδηγήθηκε σε άδοξο «μπλόκο», αφήνοντας στον αέρα τις υποσχέσεις για πλήρη λειτουργία εντός του 2026.

Το παρασκήνιο πίσω από το «μπλόκο»: Φωτογραφικές προδιαγραφές και ενστάσεις

Πώς φτάσαμε όμως στο απόλυτο πάγωμα των διαδικασιών; Η απάντηση κρύβεται στις αίθουσες της ΕΑΔΗΣΥ (Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων). Ο μεγάλος ηλεκτρονικός διαγωνισμός για τις νέες AI κάμερες κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος μετά από μπαράζ προσφυγών από ενδιαφερόμενες εταιρείες.

Οι καταγγελίες που οδήγησαν στη ματαίωση είναι εξαιρετικά σοβαρές. Οι συμμετέχουσες εταιρείες υποστηρίζουν ότι οι τεχνικές προδιαγραφές του έργου δεν εξασφάλιζαν τον ελεύθερο ανταγωνισμό, αλλά αντίθετα, ήταν τόσο συγκεκριμένες που ουσιαστικά «φωτογράφιζαν» συγκεκριμένα μοντέλα καμερών και έναν προκαθορισμένο κατασκευαστή. Η υπερβολική λεπτομέρεια έφτανε σε σημείο παραλογισμού. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ακόμη και οι προδιαγραφές για τους μεταλλικούς ιστούς στήριξης των καμερών περιέγραφαν με απόλυτη ακρίβεια συγκεκριμένη γεωμετρία, βάρη και τρόπο εγκατάστασης. Σαν να μην έφτανε αυτό, παρόμοιο σκηνικό εμπλοκής σημειώθηκε και στον παράλληλο διαγωνισμό για 600 φορητές κάμερες λεωφορείων, όπου τα τεχνικά κριτήρια και η διαδικασία αξιολόγησης κρίθηκαν εξίσου προβληματικά.

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη βλέπει... οράματα

Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι βαθύτερο και δεν εξαντλείται στη γραφειοκρατία των διαγωνισμών. Οι κάμερες που έχουν ήδη τοποθετηθεί πιλοτικά στο οδικό δίκτυο αποδεικνύονται στην πράξη απελπιστικά αναξιόπιστες. Οι ιστορίες οδηγών που έπεσαν θύματα του «τυφλού» αλγορίθμου προκαλούν από ειρωνικά χαμόγελα μέχρι έντονη οργή. Ένας οδηγός κλήθηκε να πληρώσει επειδή φορούσε σκούρα ρούχα και το σύστημα δεν «είδε» τη ζώνη. Σε άλλες περιπτώσεις, το ξύσιμο στο κεφάλι ή η χρήση μιας συσκευής vape (ηλεκτρονικού τσιγάρου) μεταφράστηκαν από την κάμερα ως χρήση κινητού τηλεφώνου. Το αποκορύφωμα; Βεβαιώθηκε πρόστιμο για συνεπιβάτη χωρίς ζώνη, σε ένα αυτοκίνητο όπου ο οδηγός ήταν ολομόναχος.

Αστυνομικές πηγές αναφέρουν ότι το ποσοστό των λανθασμένων αρχικών ενδείξεων αγγίζει το αδιανόητο 90%. Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα AI στην πράξη δεν λειτουργεί αυτόνομα. Η Τροχαία αναγκάζεται να απασχολεί ανθρώπινο δυναμικό για να ελέγχει χειροκίνητα κάθε μία φωτογραφία πριν σταλεί η κλήση, ακυρώνοντας κάθε έννοια αυτοματοποίησης.

Το άδειο κέλυφος και το κόστος των λαθών

Η αλήθεια είναι ότι το ψηφιακό δίκτυο παραβάσεων αποτελεί αυτή τη στιγμή ένα άδειο κέλυφος. Για να λειτουργήσει το όραμα του 2026, απαιτείται μια ολοκληρωμένη κεντρική υποδομή AI, διασύνδεση όλων των καμερών, servers υψηλής ισχύος και εκπαίδευση προσωπικού. Τίποτα από αυτά δεν είναι έτοιμο.

Το μεγάλο ερώτημα που προκύπτει πλέον είναι πρακτικό και βαθύτατα κοινωνικό: Ποιος πληρώνει τα λάθη των καμερών; Με τον νέο ΚΟΚ, οι ποινές δεν είναι απλά χρηματικές. Περιλαμβάνουν αφαίρεση διπλώματος και στοχοποίηση οδηγών.

Αν ένας αλγόριθμος κάνει λάθος, ο πολίτης εισέρχεται σε έναν γραφειοκρατικό κυκεώνα για να αποδείξει ότι δεν είναι ελέφαντας. Μέχρι να βρει το δίκιο του, μπορεί να έχει χάσει τη δουλειά του επειδή του αφαιρέθηκε το δίπλωμα. Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται ασφάλεια, αλλά αν η ελληνική πολιτεία δεν εξασφαλίσει πρώτα τη διαφάνεια στους διαγωνισμούς και την τεχνική αξιοπιστία, οι «έξυπνες» κάμερες θα παραμείνουν απλώς μια ακριβή, ψηφιακή παγίδα.